UNESCO-werelderfgoed in Brussel

Wat hebben de Taj Mahal in Indië en de piramiden van Egypte gemeen met de Grote Markt en nog wat andere mooie plekken in Brussel? Ze zijn allemaal door Unesco uitgeroepen tot Werelderfgoed, en dat is nog geen kleine eer...

Voor een plaats op de befaamde 'Werelderfgoedlijst' moet je immers van goeden huize zijn. Een site moet 'een uitzonderlijke en universele waarde hebben' en voldoen aan minstens één van tien nauwkeurige selectiecriteria. De Grote Markt van Brussel slaagde in 1998 al met vlag en wimpel en sindsdien kregen nog meer bijzondere Brusselse plekken een plek op de prestigieuze lijst. Hieronder hebben we ze even opgelijst!

De Organisatie der Verenigde Naties voor opvoeding, wetenschap en cultuur is een afdeling van de OVN opgericht in 1945 na de twee wereldconflicten van de 20e eeuw. Het doel is om verder te gaan dan economische en politieke verstandhouding en solidariteit en de internationale akkoorden uit te breiden tot de intellectuele en morele sfeer.

  • Grote Markt

    De Grote Markt van Brussel staat sinds 1998 op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. De UNESCO ziet in deze markt 'een buitengewoon voorbeeld van de eclectische en uiterst succesvolle mengeling van architecturale en artistieke stijlen die kenmerkend zijn voor de cultuur en samenleving van deze regio '. De site 'illustreert op een buitengewone wijze de evolutie en de prestaties van een hoogst succesvolle handelsstad in het noorden van Europa op het hoogtepunt van haar welvaart'.
    Het plein is een marktplaats vanaf de 12e eeuw ('Nedermerckt' of Nedermarkt) en krijgt er geleidelijk nog overwegend houten huizen en hallen bij. Het gotische stadhuis wordt in de 15e eeuw gebouwd in drie fasen; in diezelfde 15e eeuw nemen ambachtsgilden hun intrek in de huizen rond de Grote Markt. Na een bombardering door de troepen van Louis XIV in 1695 wordt het bijna volledig heropgebouwd. De volgende eeuwen ondergaat het nog tal van renovaties en wijzigingen.

  • De belangrijkste woningen van de architect Victor Horta

    Onder die benaming worden vier realisaties van de grote Belgische architect Victor Horta in 2000 ingeschreven op de lijst van het werelderfgoed. Deze huizen worden door de UNESCO beschouwd als 'uitzonderlijke voorbeelden van art nouveau-architectuur'; en als 'werken van een creatief genie die de invloed van de art nouveaustijl in de kunst en de architectuur in zijn meest verfijnde vorm vertegenwoordigen'. Deze stijl wordt gezien als een mijlpaal in de geschiedenis van de architectuur die reeds toekomstige evoluties aankondigt.

  • Huis Tassel

    Dit gebouw wordt beschouwd als het grondvest van de art nouveau in Brussel. Het gaat om een herenhuis in 1893 ontworpen door de architect in functie van de bestelling van de eigenaar Emile Tassel, professor aan de ULB en vrijmetselaar, net als Horta. Hij wil de mogelijkheid hebben om vrienden te ontvangen en wetenschappelijk werk te doen in het huis van een vrijgezel die samenwoont met zijn grootmoeder. De belangrijkste elementen van de art nouveau zijn hier aanwezig: zichtbare metalen structuur, decoratie die versmelt met de structuur, veel lichtinval (serre) enz.

  • Het huis Solvay

    Dit gebouw, representatief voor de behoeften van een groot burgergezin uit de 19de eeuw, wordt gebouwd op het einde van de jaren 1890 op vraag van de industrieel Armand Solvay. Dit huis is ongetwijfeld een van de meest verfijnde werken van Horta, die kon rekenen op bijna onbeperkte financiën en een perfecte verstandhouding met de klant. De elementen van de art nouveaustijl zijn duidelijk aanwezig: zichtbare structuren gemaakt van metalen zuilen, pijlers en balken, open ruimtes, veel daglicht en zelfs een natuurlijk airconditioningsysteem!

  • Het huis Van Eetvelde

    Dit gebouw dichtbij de Europese wijk werd opgericht in 1895 voor Edmond van Eetvelde, diplomaat en algemeen secretaris van de Onafhankelijke Congostaat. Het huis ernaast (nummer 2) werd ook getekend door dezelfde architect op bestelling van dezelfde Van Eetvelde: het was bestemd voor verhuur. De hoofdwoning heeft onder andere kenmerkende elementen van de Horta-stijl, veel zichtbare metalen elementen, een wintertuin met daarboven een prachtige lichtkoepel, een brede gevel met industriële vormgeving enz.

  • De woning en het atelier van Victor Horta

    Beide huizen werden ontworpen door de architect van 1898 tot 1901: op nummer 23 vinden we zijn architectenbureau en beeldhouwatelier, op nummer 25 zijn privéwoning. Gevels van witsteen, integratie van structuurelementen in de versiering, hoogkwalitatief ijzersmeedwerk, veel lichtinval door glazen wanden en glas in het dak... allemaal elementen die eigen zijn aan Horta en zijn stijl.

  • Stocletpaleis

    Dit gebouw werd ingeschreven op de werelderfgoedlijst van de UNESCO in 2009, als 'meesterwerk van het creatieve talent van de 'Weense secessie', een soort Oostenrijkse stroming van de art nouveau. 'Het vormt een symbool voor de constructieve en esthetische moderniteit in het Westen aan het begin van de 20ste eeuw' en heeft 'een aanzienlijke invloed op het ontstaan van de art deco'. 
    Het gebouw kwam tot stand van 1905 tot 1911 op één van de grote lanen van Brussel en werd ontworpen door de Oostenrijker Josef Hoffman. Het is zijn meesterwerk. De eigenaar Adolphe Stoclet is bankier en kunstverzamelaar. Het duo 'paleis en tuin', ontworpen zonder beperkingen op het vlak van financiën of vormgeving, heeft een uitgezuiverde geometrie die blijk geeft van een breuk met de art nouveau.

  • Meyboom

    Dit Brusselse folkloregebeuren is sinds 2008 ingeschreven op de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. Het staat op deze lijst samen met een reeks andere gelijkaardige evenementen in België en in Frankrijk, onder de naam 'Stadsreuzen en drakenfiguren in processies in België en Frankrijk'. Deze feiten worden beschouwd als 'een origineel geheel van feestelijke gebeurtenissen en rituelen' rond 'mythische helden of dieren, ambachten of hedendaagse lokale figuren, historische, Bijbelse of legendarische personages'.
    De Meyboom, die bestaat uit het planten van een boom op het kruispunt van twee straten, is een folkloristische traditie waarvan de oorsprong dateert uit de 13e eeuw. Volgens de legende is deze traditie het gevolg van een geschil tussen de steden Brussel en Leuven over de inning van belastingen op bier. De Brusselaars halen de bovenhand en krijgen het voorrecht om elke 9 augustus voor 17 uur een boom te planten. Gebeurt dit niet, dan gaat het privilege naar de concurrent Leuven!

  • De Belgische biercultuur

    Niet voor niets neemt het Brouwershuis al van in de veertiende eeuw zo’n prominente plaats in op de Brusselse Grote Markt: bier is onlosmakelijk verbonden met Brussel en de rest van België, dat zo’n 200 brouwerijen en 2.500 biersoorten telt. Die wereldreputatie hebben we te danken aan onze abdijen die al in de middeleeuwen bier brouwden, maar ook aan unieke biersoorten. Zoals de gueuze lambiek, die al sinds 1900 door brouwerij Cantillon in Brussel gebrouwen wordt. In 2016 erkende de Unesco de belangrijke rol van de biercultuur in het dagelijks leven en feestelijkheden in België door die tot immaterieel cultureel werelderfgoed uit te roepen.