Clair - Obscur Art Nouveau architectuur door de ogen van Paula Deetjen Duitse fotografe 1917-1918

444010

05/04/2018 - 28/06/2018

Clair - Obscur Art Nouveau architectuur door de ogen van Paula Deetjen Duitse fotografe 1917-1918 :: © HSG

Het vraagstuk van het Belgische artistieke erfgoed tijdens de bezetting, en de plaats en de rol van Duitse kunsthistorici, alsook de verhoudingen tussen België en Duitsland, wordt in deze tentoonstelling aangesneden.
De tentoonstelling vertelt het opmerkelijke verhaal van een van hen: de Duitse fotografe Paula Deetjen (1879-1949). In 1917 en 1918 verbleef zij in België om foto’s te maken van het Belgische erfgoed. Opvallend is dat zij ook opnames maakte van contemporaine gebouwen in Art Nouveau-stijl.
Tijdens de laatste achttien maanden van de Eerste Wereldoorlog werkte de Duitse bezetter aan een uniek project. Op initiatief van Paul Clemen, hoofd van de Duitse Kunstschutz, wordt een fotografische inventaris van het Belgische erfgoed opgesteld. Hiervoor doet de Duitse professor in de kunstgeschiedenis een beroep op de beste fotografen die zijn land te bieden heeft. In de zomer van 1917 ontvangt ook Paula Deetjen van Clemen een uitnodiging. Tussen oktober 1917 en november 1918 maakt zij voor hem honderden opnames van het Belgische erfgoed. Dit brengt haar in verschillende Belgische steden, waaronder Brussel.
In tegenstelling tot de andere Duitse fotografen interesseert Paula Deetjen zich ook voor contemporaine kunst en architectuur, in het bijzonder Art Nouveau. In Brussel fotografeert Paula Deetjen niet enkel de meeste van de door Victor Horta (1861-1947) gerealiseerde gebouwen, maar ook het Stocletpaleis van Joseph Hoffmann (1870-1956). De opnames van het Stocletpaleis beperken zich bovendien niet tot het exterieur: ook het interieur en talrijke voorwerpen uit de voormalige kunstcollectie van Adolphe Stoclet (1871 - 1949) worden op de gevoelige plaat vastgelegd.
Paula Deetjen haar interesse voor de Brusselse Art Nouveau werd ongetwijfeld mede ingegeven door haar neef Karl Ernst Osthaus (1874-1921),
een invloedrijke Duitse mecenas en kunstverzamelaar en de drijvende kracht achter de zogenaamde Hagener Impuls: via talrijke culturele projecten wenste Karl Ernst Osthaus de kunst en cultuur in zijn thuisstad Hagen nieuw leven in te blazen. Een van deze projecten was de samenstelling van een fotografische verzameling. De foto’s worden gebruikt voor tentoonstellingen en lezingen. Via deze weg hoopt Karl Ernst Osthaus het grote publiek warm te maken met zijn esthetische opvattingen. De foto’s dienen ook als inspiratiebron voor contemporaine kunstenaars, om hun werken naar een hoger niveau te brengen. Wanneer Paula Deetjen in het najaar van 1917 naar België reist, spoort Karl Ernst Osthaus haar aan om ook voor zijn fotografische verzameling opnames te maken. Hieraan danken we vandaag de opvallende Art Nouveau-opnames die Paula Deetjen in 1917 en 1918 in Brussel maakte.
De opnames van Paula Deetjen getuigen van een bijzondere voeling met het medium fotografie. Dankzij uitgekiemde standpunten weet zij de onderwerpen van haar opnames steeds verrassend in beeld te brengen. Paula Deetjen haar werk laat zich verder kenmerken door een creatieve omgang met elementen in de directe omgeving zoals zuilen en bomen. In tegenstelling tot andere fotografen gaat zij deze niet uit de weg maar brengt zij deze elementen net zo voor de lens opdat ze de opname verrijken en een unieke beeldcompositie wordt bereikt. Hierdoor overstijgt ze het louter documenteren van de vele Belgische en Brusselse monumenten en voegt ze een poëtische dimensie aan haar beelden toe.
De tentoonstelling in de Brusselse Sint-Gorikshallen brengt een bloemlezing van de foto’s die Paula Deetjen tussen oktober 1917 en november 1918 in België en Brussel maakte. De meeste van deze beelden werden nog nooit eerder getoond.
Christina Kott – Historica aan de Université Panthéon-Assas in Parijs, is de auteur van een boek over het onderwerp, getiteld
Préserver l’art de l’ennemi ? Le patrimoine artistique en Belgique et en France occupées, 1914-1918 en gaat dieper in op de complexe kwesties die het Belgische erfgoed voor de bezetter vormde.

Praktische info